Blog Andrzeja Szczęśniaka

Po wypowiedzi premiera Pawlaka, kolejny raz słychać o planach wizyty premiera Tuska w Moskwie. Jak pisze red. Bielecki z Brukseli, rurociąg Amber ma być odpowiedzią na Nord Stream.

Lekko przetarłem oczy ze zdziwienia. Chociaż nie powinienem, gdyż już wcześniej zapowiadał to premier Pawlak.

Jednak wciąż mam nadzieję, że to tylko mylenie tropów i z prawdziwą
(sensacyjną…) propozycją pan premier Tusk wyjdzie dopiero na
spotkaniu z prezydentem Putinem. Na to wskazywałby zasada nie
wykładania kart przed rozgrywką…

Moje zdziwienie bierze się stąd, że projekt Amber jest bardzo
enigmatycznym pomysłem, o którym mogę wygłosić z dużą dozą pewności
następującą tezę:

Amber nie ma szans powodzeniaDlaczego?

Krótko o historii tego pomysłu (trudno używać słowa “projekt”, gdyż żadnych kształtów realnych nigdy nie przybrał). O rurociągu “Amber” dużo od wielu lat “rozmawiano”.
Jego początki pochodzą z zupełnie innego projektu: za AWS-u “myślało
się” o nim jako o możliwości transportu gazu, ale… z Morza Północnego
do Polski, a dalej - do krajów bałtyckich. Rozpoczęto prace badawcze
i… nic. Wyglądał on mało realnie, gdyż transport duńskiego gazu na
wschód przypomina “wożenie drewna do lasu”.

Dopiero nieco później pomysł zmienił kierunek dostaw (z Rosji na
zachód), nie nabierając jednak bardziej konkretnych kształtów. Teraz
pojawił się jako konkurencja wobec Nord Stream.

To projekt ponad politycznymi podziałami - popierany przez rząd SLD w 2005r.: 31 sierpnia 2005 resort gospodarki informował, że “Ministerstwo popiera natomiast budowę drugiej nitki gazociągu Jamał i gazociągu Amber, biegnącego przez kraje bałtyckie”.

Także przez PiS (17.01.2006): “pełnomocnik
rządu do spraw dywersyfikacji dostaw ropy naftowej i gazu Piotr
Naimski: Wśród możliwych rozwiązań jest powrót do budowy drugiej nitki
gazociągu jamalskiego lub ułożenie magistrali Amber przez Estonię,
Łotwę, Litwę do Polski, i dalej do Europy Zachodniej. Na korzyść
drugiej opcji przemawiają także koszty inwestycji. Według ekspertów,
projekt gazociągu po dnie Bałtyku będzie dwa-trzy razy droższy od
budowy drugiej nitki magistrali Jamał-Europa przez terytorium Polski”.
Jednak rząd PiS-u nie interesował się zbytnio współpracą z Rosją, więc
projekt nie był forsowany. Obecnie pomysł odrodził się pod rządami PO i
PSL jako kontr-oferta dla Nord Stream.

Bo cóż w rzeczywistości “Amber” oznacza dla Rosjan, Niemców i
Holendrów? Przy proponowaniu nowych rozwiązań trzeba pamiętać o pewnych
uwarunkowaniach. Opiszę jedno polityczne i jedno gospodarcze.

1. O trasie rurociągu głos decydujący mają dostawcy i odbiorcy gazu.
Próby zmuszenia Rosji i Niemiec do zmiany trasy z jednoczesnymi
oświadczeniami prezydenta Kaczyńskiego, że “naszym celem jest, by biegł on przez Polskę”
- wyglądały na polityczne wymuszanie naszych warunków, czyli szantaż.
Tak też odbierane jest rozgrywanie argumentów ekologicznych przez
Polskę.

Jest to ważny aspekt, gdyż priorytetem budowy Nord Stream jest zminimalizowanie wpływu państw tranzytowych.
Można nazywać to “upolitycznieniem”, ale wystarczy spojrzeć, o ile
taniej gaz kupują w Rosji tak ważne kraje tranzytowe jak Białoruś czy
Ukraina, by zdać sobie sprawę z ekonomicznego wymiaru siły państw
pośredniczących w dostawach. Dlatego wszelkiego rodzaju naciski mogły
tym bardziej zniechęcać Rosjan i Niemców (a dzisiaj i Holendrów) do
rozmów. Dzisiejsze pomysły pani premier Tymoszenko podniesienia taryf
tranzytowych prawie 6-krotnie - nie nastraja odbiorców gazu do ulegania
naciskom państw tranzytowych.

Propozycja premiera Tuska nie wnosi nic pozytywnego dla dostawców czy odbiorców gazu z Nord Stream. Zmienia uzależnienie od Ukrainy na uzależnienie od krajów bałtyckich. Konflikty Rosji ze swoimi dawnymi republikami są powszechne znane. Ostatnie żądania Prezydenta Adamkusa 28 miliardów $ rekompensat od Rosji za okupację - są potężnym argumentem, by unikać tego regionu w tak strategicznych inwestycjach.

Politycznie więc, pomysł “Amber” pogarsza sytuację przede wszystkim Rosji, ale także odbiorców. A co z ekonomią?

Dwa lata temu twierdzono (17.01.2006): “Według
ekspertów, projekt gazociągu po dnie Bałtyku będzie dwa-trzy razy
droższy od budowy drugiej nitki magistrali Jamał-Europa przez
terytorium Polski”. Dzisiaj eksperci mówią to samo. Ale mówią bez
żadnych konkretów, gdyż w sprawie “Amber” nie wykonano nawet studium
opłacalności. Powtarzanie kwot - 2,5 miliarda $, które są od kilku lat
takie same, gdy przez ten czas koszty budowy rurociągów wzrosły
znacząco… no, delikatnie mówiąc - nie jest przekonujące.

To dobrze, że dzisiaj podnoszone są aspekty ekonomiczne. Jest to
odtrutka na ciągle powtarzaną tezę, że jest to “projekt polityczny”.
Jednak kalkulacja ekonomiczna musi być poważna. Nie można w takich
sprawach blefować.

Po pierwsze koszty 12 miliardów $ nie odnosi się jedynie do części
morskiej. Na część morską przypada 5,7 mld$, na część lądową w Rosji -
6 mld$. Tak więc “Amber” można porównywać z częścią morską. A i to
porównanie wydaje się poważnie “naciągnięte”.

Po drugie rurociąg to nie tylko koszty budowy:

Wg tej analizy

- nakłady kapitałowe (CAPEX) rurociągu Nord Stream są wyższe o 30%.
- koszty operacyjne (OPEX) rurociągu morskiego są niższe od naziemnego
w stosunku 100 do 190. (przyjęto 25 lat jako okres obliczeń)
- koszty sumaryczne rurociągu Nord Stream są 15% niższe od alternatywy lądowej.

Nie można operować tylko kosztem budowy. Trzeba brać po uwagę
operacyjne koszty funkcjonowania (opex). Oczywiście Polska jest tym
zainteresowana, bo są to pieniądze za przesył gazu przez teren Polski.
Ale argumenty nie mogą być nierealistyczne (delikatnie mówiąc). A
premier Donald Tusk mówił ostatnio tygodnikowi “Newsweek” o
“trzykrotnie droższym niż rurociąg przez Polskę”.

Podsumowując: myślę, że rząd Polski jest w sytuacji, gdy
politycznie nie może “zejść z linii” bezpieczeństwa energetycznego i
krytyki “Nord Stream”. Że zostałoby to odebrane jako “zdrada” i
wykorzystane przez opozycję. Jedna jest droga donikąd.
Skazująca nas jedynie na konflikty i straty. Jedyną szansą na radykalną
zmianę byłby odwrót od złej tradycji ostatnich lat przez urealnienie polskiej polityki energetycznej. Lepiej porzucić nierealne cele (blokowanie gazociągu przez Bałtyk) i wypracować realne korzyści, które Polska może wynegocjować od Rosji. Oczywiście oferując w zamian inne korzyści.

Jak już raz pisałem -
bardzo pilne jest odwrócenie fatalnych skutków negocjacji PGNiG z
Gazpromem z listopada 2006. Polska płaci za tę sytuację potężne
pieniądze - nieoficjalnie padają kwoty rzędu 340 mln $ w 2007r.. A jest to sytuacja, którą obecny minister skarbu - Aleksander Grad zna doskonale. Sam zwracał się
do ministra Jasińskiego z zapytaniem poselskim w tej sprawie. Choćby tę
sprawę trzeba podnieść i wygrać. To jest sprawa bardzo realna. Za taką
kwotę corocznie można postawić jeden gazoport.

Mam także kilka innych propozycji, ale uważam, że nie należy zgrywać
tych niewielu kart, które są w polskich rękach. Gdyby było trzeba -
jestem do dyspozycji. Ale bez większych nadziei na odzew.

Andrzej Szczęśniak
www.szczesniak.pl
 

- - - - -
grafiki: Gazeta Wyborcza i Nord Stream

Na początek kilka faktów:

1. Bułgaria podpisała z Rosją umowę, która przewiduje budowę
rurociągu „South Stream” przez Morze Czarne i terytorium Bułgarii.
Wartość projektu zostanie dopiero określona po przeprowadzeniu analizy,
jednak wstępnie podaje się kwotę 10 miliardów dolarów.

2. Prace i negocjacje trwały do ostatniej chwili. Wstępne ustalenie
podziału akcji przewidują podział 50/50 własności i zarządzania
rurociągu w Bułgarii.

3. Umowa nadała realnych kształtów porozumieniu Gazpromu i włoskiej
ENI z grudnia 2007 o budowie 900-km rurociągu przez Morze Czarne, gdzie
przewiduje się kładzenie rury na głębokości 2 tysięcy metrów. Z brzegu
Bułgarii przewiduje się budowanie dwóch nitek: jedna na północ: Węgry i
Austria, druga na południe – do Włoch.

Przez powołanie spółki budującej rurociąg naftowy Burgas -
Aleksandropoulis przypieczętowany został także wspólny z Grecją
projekt, dzięki któremu rosyjska i kazachska ropa ominą Bosfor w drodze
na rynki światowe. Rosji już wcześniej udało się osiągnąć porozumienie
z Kazachami o przeznaczeniu części eksportowanej ropy właśnie tym
szlakiem, w zamian wyrażając zgodę na zwiększenie eksportu rurociągiem
CPC przez terytorium Rosji.

Ze strony USA na kilka dni przez wizytą, ambasador USA w Bułgarii
John Beyrle wsparł aspiracje Bułgarii do posiadania większościowych
udziałów w przedsięwzięciu. Także tuż przed wizytą zastępca sekretarza
stanu ds. energii Matthew Bryza stwierdził, że „rurociąg jest za drogi
dla Bułgarii”, podając że jego koszty będą wynosić nawet 15 – 30 mld $.

Kilka sów komentarza:

1. Podpisane porozumienia rządowe między Rosją a Bułgarią posunęło
znacząco realizację rosyjskiej strategii pozostania „gwarantem
bezpieczeństwa energetycznego Europy”, jak ją określił prezydent Putin
tuż przed wizytą. Po wejściu w fazę realizacyjną północnego szlaku Nord
Stream przez Bałtyk, zaczyna nabierać realnych kształtów szlak
południowy, czyli South Stream przez Morze Czarne. Te dwa gazociągi
mogą dostarczyć do Europy nawet do 85 mld m3 rocznie gazu.

2. Kończąc swoją kadencję prezydent Putin, „domknął” swoją strategię
budowy rurociągów, umożliwiających niezakłócony (sporami z państwami
tranzytowymi) eksport rosyjskiego gazu i ropy do Europy i na rynki
światowe. Polityka rosyjska odniosła sukces, który umożliwiły przede
wszystkim sprzyjająca koniunktura światowa, dająca Rosji i jej
przedsiębiorstwom ogromne dochody, ale także wykorzystanie ogromnych
potrzeb krajów Unii na gaz ziemny.

3. Bułgaria miała poważny dylemat między dochodami z udziału w
projekcie i przyszłymi dochodami z tranzytu a naciskami na
“uniezależnienie się” energetyczne od Rosji. Wybrała dochody udział w
projekcie tej wielkości to stały przepływ gazu i zyski z tranzytu, ale
także potężny zastrzyk dla krajowych producentów, którzy mają
zagwarantowany udział w dostawach rur czy pracach przy rurociągu.
Wystarczy przyjrzeć się, jak niebywałej koniunktury doświadczają
obecnie rosyjskie i niemieckie formy pracujące dla projektu Nord
Stream.

4. Warto podkreślić, że bezpieczeństwo energetyczne Bułgarii znacząco się poprawi.
Bułgaria już jest w dużym stopniu zależna od Rosji (2,85 mld m3 importu
z Rosji na 3 mld konsumpcji). Ocenia się, że uzależnienie to może
wzrosnąć. Jednak zostanie ono bardzo mocno zrównoważone pozycją
Bułgarii jako kraju tranzytowego. Przez terytorium Bułgarii, jeśli
projekty się urzeczywistnią, będzie przepływać do 50 mln ton ropy
(ponad dwukrotnie więcej niż zużycie w Polsce) i 30 miliardów metrów
sześciennych gazu (dwukrotnie więcej niż zużycie w Polsce). Przepływ te
będą 20-krotnie większe niż zapotrzebowanie Bułgarii. Nie będzie to
pozycja tak mocna, jak dzisiaj Ukrainy (cena rosyjskiego gazu to 60%
ceny europejskiej) czy Białorusi (cena gazu 40% ceny europejskiej),
gdyż Rosja będzie miała zrównoważone kanały eksportu, nie będąc
uzależniona w tak dużym stopniu od krajów tranzytowych jak dzisiaj.
Jednak pozycja przetargowa i bezpieczeństwo energetyczne Bułgarii
wzrośnie znacząco, tak samo jak stały strumień gotówki za transfer
gazu.

5. Włosko-rosyjska inicjatywa “Południowy Potok” jest zagrożeniem
dla popieranego przez Unię i USA rurociągu Nabucco z rejonu
kaspijskiego do Austrii. Jednak perspektywy tego projektu są od dawna
bardzo niepewne. Konkurencyjny rurociąg rosyjski ma wobec niego jeden
podstawowy atut: pewne zaopatrzenie w gaz, którego brak jest projektowi
Nabucco. I nie pomogą tutaj deklaracje polityczne i wsparcie samego
komisarza ds. Energii UE, Andrisa Piebalgsa, który 25 czerwca 2007 wraz
z ministrami energii Turcji, Bułgarii, Rumunii, Węgier i Austrii
podpisał deklarację wsparcia tego projektu. Oprócz tego podstawowego
problemu – coraz większym zagrożeniem dla takiego projektu są apetyty
krajów tranzytowych, głównie Turcji, która w 1987 roku nie zużywała
prawie nic gazu, dzisiaj zużywa go dwa razy więcej niż Polska.

6. Los także sprzyjał rosyjskim staraniom. Ostatnie wydarzenia
potwierdziły wizerunek Rosji jako stabilnego i bezpiecznego dostawcy do
Europy. Odcięcie dostaw gazu przez Turkmenię Iranowi, spowodowało
zmniejszeni dostaw z Iranu do Turcji, Turcja z kolei ograniczyła
dostawy do Grecji. Z pomocą w postaci dodatkowych dostaw gazu
pospieszył… Gazprom. Pokazuje to europejskim konsumentom, jak
niepewne jest bezpieczeństwo dostaw z rejonu kaspijskiego i Iranu. Z
drugiej strony żądania Ukrainy podniesienia taryf przesyłowych ponad
pięciokrotnie uświadamia Europie, jakim wciąż problemem są kraje
tranzytowe. Dlatego atrakcyjność rosyjskiego projektu rośnie, jak i
przeświadczenie o wiarygodności Gazpromu jako dostawcy.

7. Budowa tego rurociągu osłabi pozycję i siłę negocjacyjną Turcji,
która jako pierwsza weszła w porozumienie z Rosją, umożliwiając jej
ominięcie Ukrainy i Białorusi jako krajów tranzytowych w eksporcie
gazu. Projekt „Blue Stream” (koszt – 3,2 mld $) zakończył się sukcesem,
jednak twarda pozycja Turcji w negocjacjach spowodowała, że rurociąg
nie jest w pełni wykorzystany.

8. Na koniec kilka słów o Polsce. Domknięcie rosyjskiej strategii
poprowadzenia rurociągów wprost do konsumentów w Europie, z pominięciem
niepewnych krajów tranzytowych (w tym Polski) przesądza, że straciliśmy
ogromną szansę wykorzystania swojego położenia geograficznego i
odgrywania roli liczącego się kraju tranzytowego. Gdy była taka
możliwość, postawiliśmy wyżej od naszych interesów - obronę pozycji
Ukrainy. To ogromna strata - tak gospodarcza jak i obniżenie
bezpieczeństwa energetycznego. Im bowiem więcej rosyjskiego gazu
płynęłoby przez Polskę, tym bylibyśmy bardziej bezpieczni i bardziej
zasobni.

Teraz trzeba myśleć o nowych możliwościach, które może przynieść
rozwój wypadków. Za trzy lata tuż koło polskiej granicy pojawi się 27
mld m3 gazu. To dwa razy więcej niż Polska konsumuje. Z drugiej strony
popyt w Europie nie rośnie tak szybko, jak się spodziewano. To niesie i
zagrożenia i szanse dla Polski. Od naszej sprawności zależy, czy
odniesiemy korzyści (oby tak było), czy doświadczymy porażki (jak
niestety było dotychczas).

 

Andrzej Szczęśniak
www.szczesniak.pl
- - - - - -

grafiki: Die Zeit i źródło: ENI.